ЯҢАЛЫКЛАР
1967 елдан башлап, ел саен 8 сентябрьдә бөтен дөньяда Халыкара грамоталылык көне билгеләп үтелә. 6 сентябрьдә, Халыкара грамоталылык көне алдыннан, Лесхоз мәдәният йортында "Грамоталы булу-уңышлы булу" дигән лингвистик турнир үткәрелде. Чарада катнашучыларга грамоталылыкның һәркемнең хокукы гына түгел, бурычы да булуы турында сөйләделәр. Грамоталылык шәхси бәхеткә һәм без яшәгән җәмгыятьнең муллыгына иң ышанычлы юлларның берсе булып тора.
Укучылар, ике командага бүленеп, рус теленнән төрле конкурслар үткәрделәр: "нинди хәреф адашты?", “Мәкаль җый”, "Текстта Ы хәрефе күпме?", "Дөрес сөйләгез!", "Сүздән баскыч".
Лингвистик турнир мавыктыргыч һәм күңелле узды. Катнашучылар барлык биремнәрне дә үтәделәр, ләкин хатасыз булмады. Шуңа күрә алар үз грамоталылыгын даими рәвештә арттырырга кирәк дигән нәтиҗәгә килделәр, ә моның өчен күбрәк укырга һәм хәтерне күнектерергә кирәк.
Көз — елның тылсымлы вакыты, ул вакытта табигать үзенең киемен үзгәртә, әйләнә-тирә мохитне төрле җылы төсмерләргә бизи.. Көз башында табигать элеккечә җәй кисәкчекләрен саклый: нәфис кояш үзенең җылы балкышын бирә, ә салкынлык әле бушлыкны тулысынча тутырмаган. Балаларда табигатькә карата мәхәббәт һәм сакчыл караш тәрбияләү, иҗади сәләтләрне, фантазияне үстерү максатында 7 сентябрь көнне Олы Нырты авылы мәдәният йорты мөдире "Алтын көз "рәсем конкурсы үткәрде. Көз-иҗат өчен иң кулай вакыт. Аның матурлыгы беркемне дә битараф калдырмый. Балалар елның матур фасылына үз мөнәсәбәтләрен күрсәтергә тырыштылар. Алар үзләренең рәсемнәрендә ел фасылының бөтен матурлыгын: көзге агачларны, яфракларның коелуын, болытларны, яңгыр, кояш, гөмбәчекләрне һәм табигатьтәге башка искиткеч үзгәрешләрне сурәтләгәннәр.
5 нче сентябрь көнне Шәмәрдән мәдәният йорты белгече Фәтхуллина С.М. Саба балалар сәнгать мәктәбенең тынлы уен кораллары бүлеге укытучысы Фәтхуллин А.А. белән берлектә, «Экстремизму - нет!», айлыгы кысаларында профилактик әңгәмә һәм «Экстремизму - нет!» темасына багышланган кино күрсәтү оештырдылар. Әлеге чараның максаты - укучыларда уяулыкны арттыру һәм экстремистик куркыныч шартларында үз-үзеңне дөрес тоту күнекмәләрен формалаштыру иде. Әңгәмә барышында экстремистик төркемнәргә җәлеп итүне танырга мөмкинлек бирүче билгеләр һәм вербовкадан саклану ысуллары каралды. Җәмәгать урыннарында үз-үзеңне тоту кагыйдәләренә һәм шикле әйберләрне ачыклаганда нәрсә эшләргә кирәклегенә аерым игътибар бирелде. Видеоматериаллар хокук саклау органнарын теләсә нинди шикле гамәлләр турында вакытында хәбәр итүнең мөһимлеген күрсәттеләр. Чара укучыларга үзләрен куркынычсызрак хис итәргә һәм куркыныч туган очракта үз гамәлләренә ышанычлы булырга мөмкинлек бирде. Үткәрелгән әңгәмә һәм кино күрсәтү яшьләрдә шәхси һәм җәмәгать иминлегенә карата аңлы мөнәсәбәт формалаштыруга һәм гражданлык җаваплылыгы дәрәҗәсен арттыруга ярдәм итте.
5 нче сентябрь көнне Шәмәрдән мәдәният йорты белгече Фәтхуллина С.М. «Салават күпере» балалар бакчасы балалары өчен алтын көзгә багышланган «Осенний калейдоскоп» дигән танып-белү мастер-классы үткәрде. Әлеге чара балаларның табигатьтәге көзге күренешләр турындагы белемнәрен киңәйтүгә һәм иҗади сәләтләрен үстерүгә юнәлдерелгән иде. Очрашу башында алып баручы балаларга көз, аның билгеләре һәм үзенчәлекләре турында сөйләде, шулай ук көзге тематикага багышланган табышмаклар чишәргә тәкъдим итте. Аннары яшелчәләр һәм җимешләргә багышланган «Богатый урожай» викторинасы уздырылды. Викторина барышында балалар көз байлыклары һәм аларның файдалы үзлекләре турында үз белемнәрен күрсәттеләр. Танып-белү өлешеннән соң балалар иҗади эшчәнлеккә керештеләр һәм рәсем вазасын кипкән яфраклар белән бизәп, матур көзге натюрморт ясадылар. Бу мастер-класс җылы һәм иҗади мохиттә узды, ул яшь катнашучыларда хыял үсешенә һәм табигатькә карата мәхәббәт тәрбияләүгә ярдәм итте.
3 сентябрьдә илебездә террорчылыкка каршы көрәштә теләктәшлек көне билгеләп үтелә. Ел саен бу көнне террорчылык агрессиясе корбаннарын искә алалар. Бесландагы теракт Россия тарихында иң масштаблы һәм кешелексез терактларның берсе булды. 3 сентябрьдә Чабья-Чурчи авыл клубында «Күккә фәрештәләр күтәрелде» исеме астында террор корбаннарын искә алу сәгате уздырылды. Чарага «Терроризмга юк дибез» динэн иллюстратив күргәзмәсе әзерләнгән иде. Шиһабиева Ф. А. балаларга Бесланның коточкыч фаҗигасе турында сөйләде, шулай ук «Фәрештәләр шәһәре» видеоролигы күрсәтелде, Анда ул көннәрнең коточкыч вакыйгалары турында сөйләнелә.
3 сентябрь – Терроризм белән көрәштә теләктәшлек белдерү көне. Бу көн 2004 елның сентябрь аенда Беслан шәһәрендә булган вакыйгаларга багышлана. Ул вакыттагы террористик актта йөзләгән кеше үлә, күбесе балалар була. 3 сентябрь Югары Шытсу мәдәният йортында үткән “Һәрвакыт булсын кояш” дигән тынычлык дәресе шул турыдагы әңгәмәдән башланды. Шулай ук тынычлык һәм дуслык турында сөйләшенде, тематик стенд буенча терроризмга каршы мәгълүмат искә төшерелде.
Ел саен 1 сентябрьдә гаҗәеп һәм дулкынландыргыч көн якынлаша, хәтта көз дә тантанада гаепле булган барлык кешеләргә – белем көненә лаек булган остазларга, педагогларга юмарт елмаеп, чын күңелдән буяуларын бүләк итә.
Безнең һәрберебезнең остаз укытучысы бар иде, алар безгә тормышта кирәкле шәхси сыйфатларны формалаштырырга ярдәм итте. Без кешеләрнең бу хакта искә алуларын һәм укытучыларга рәхмәт белдерүләрен телибез. Безнең авылда мәктәп булмаса да, яраткан укытучыларыбызны котлау мөмкинлеге бар.
1 сентябрь көнне Олы Нырты мәдәният йорты хезмәткәрләре, укучылар белән бергә, гомер буе укытучы булып эшләгән, балаларга белем биргән ветеран укытучыларының өйләрендә булдылар. Балалар укытучыларны бәйрәм белән котладылар, чәчәкләр бүләк иттеләр, шигырьләр сөйләделәр, нык сәламәтлек һәм озын гомер теләделәр.Безнең киләчәгебезгә күп нәрсә салган кешеләр турында истә тоту бик мөһим.
4 нче сентябрьдә Зур Арташ клуб мөдире "Бесланда фаҗига тавышы", террорчылыкка каршы көрәштә теләктәшлек көненә карата дәрес-реквий үткәрде. Мөдир балаларга 3 сентябрьдә Россиядә террорчылыкка каршы көрәштә теләктәшлек көнен бәйрәм итүләре турында сөйләде. Истәлекле дата 2005 елда урнаштырылган һәм Беслан шәһәрендә булган фаҗигале вакыйгалар белән бәйле. Шулай ук укучылар 2004 елның 1 сентябрендә Бесланда оештырылган террорчылык актының фаҗигале нәтиҗәләре, балалар, ата-аналар һәм укытучылар өлешенә төшкән, үз гомерләрен куркыныч астына куеп, террорчылар әсирлегеннән тоткыннарны коткарган кешеләрнең батырлыгы һәм батырлыгы турында белделәр. Ахырдан балаларны теракт янаган очракта үз-үзләрен тоту кагыйдәләре, шулай ук урамда, җәмәгать транспортында һәм таныш булмаган кешеләр белән аралашканда саклану чаралары турында искә төшерделәр.
3 нче сентябрь көнне Шәмәрдән мәдәният йорты белгече Фәтхуллина С.М. Шәмәрдән «Рост» лицееның тәрбия эшләре буенча директор урынбасары Сөнгатуллина З.Р. белән берлектә терроризмга каршы көрәш көненә багышланган «Террору здесь места нет» исемле мәгълүмати сәгать үткәрде. Чара укучыларда терроризм проблемасына карата аңлы мөнәсәбәт формалаштыруга һәм көндәлек тормышта уяулыкка юнәлдерелгән иде. Мәгълүмати сәгать барышында терроризмның асылы, аның максатлары һәм нәтиҗәләре турында профилактик әңгәмә үткәрелде. Террористик куркыныч белән бәйле гадәттән тыш хәлләрдә үз-үзеңне тоту кагыйдәләренә һәм яклану ысулларына аерым игътибар бирелде. Чара ахырында укучылар оештыручылар белән берлектә ике стенгазета ясадылар, алар әңгәмәнең төп тезисларын чагылдырдылар һәм уяулыкка чакырдылар. Бу мәгълүмати сәгать укучыларның терроризм проблемасы турында белемлелеген арттыруга һәм төрле ситуацияләрдә куркынычсызлык кагыйдәләрен формалаштыруга ярдәм итте.
Россиядә ел саен 3 сентябрьдә үзенчәлекле дата – террорчылыкка каршы көрәштә теләктәшлек көне билгеләп үтелә, россиялеләр террорчылар кулыннан һәлак булган кешеләрне ачынып искә ала, шулай ук хезмәт бурычын үтәгәндә һәлак булган хокук саклау органнары хезмәткәрләрен искә ала. Бу мөһим көн, ул безгә террорны булдырмау һәм аңа каршы торуда безнең уртак җаваплылыгыбызны искә төшерә. Шуңа бәйле рәвештә, Лесхоз мәдәният йорты китапханә белән берлектә террорчылык проблемасы турында хәбәрдарлыкны арттыруга, террорчылык актлары корбаннарына ярдәм итүгә һәм әлеге куркыныч янауга каршы көрәшкә ярдәм итүгә юнәлдерелгән «Минем Россиям террорга каршы» дигән буклетлар өләшүне оештырды.
Мәдәният йорты хезмәткәрләре Лесхоз урта мәктәбе укучыларына 2004 елның 1 сентябрендә Бесланда булган фаҗигале вакыйгаларны искә төшерделәр. Терактлар янаганда үз-үзеңне тоту кагыйдәләрен белү, шундый катлаулы ситуацияләрдә үзеңне ничек тотарга кирәклеге турында сөйләнелде. Белешмәлекләрдә һәм буклетларда түбәндәге темалар бар иде: “сез шикле предмет таптыгыз”, “ашыгыч ярдәм телефон номерлары”, “вербовщикның 8 билгесе".
Шуны истә тотарга кирәк, террорчылыкка каршы көрәшергә генә түгел, ә аның барлыкка килүен кисәтергә дә кирәк. Без матур сүзләр өчен генә Россиядә яшәүче барлык халыклар өчен мәдәни үзенчәлекләрне хөрмәт итү, тынычлыкны саклап калу хокукы кирәклеге турында сөйләмибез. Бары тик толерантлык һәм үзара хөрмәт кенә террорчылыкның социаль базасы үсүен кисәтергә һәм җинаятьчеләрне җәмгыятьтә ярдәмгә өметләреннән мәхрүм итәргә мөмкинлек бирәчәк. Бу экстремистик кәефләрне иң яхшы профилактика.