ЯҢАЛЫКЛАР
Язгы ташу вакыты. Язгы ташу балалар өчен иң зур куркыныч тудыра торган вакыт. Ата-аналары һәм өлкәннәре карамагыннан мәхрүм калып, куркынычсызлык чараларын белмичә, чөнки баланың куркыныч тойгысы кызыксынудан көчсезрәк, алар текә ярда уйныйлар, ә кайчакта сулыкның бозларында шуалар. Яшүсмерләрнең кайберләре нык булмаган бозда балык тотарга өлгерә. Мондый гамьсезлек кайчак фаҗигале тәмамлана. Көтелмәгән хәл килеп чыкмасын өчен, балаларны елгага олылар күзәтүеннән башка кертмәгез, бигрәк тә бозлавык вакытында елганы яисә күлне ачканда боз өстендә булу куркынычы турында кисәтегез.Экскурсия барышында балаларга язгы куркынычлар турында сөйләделәр, табигатьнең уянуын һәм анда нинди үзгәрешләр булуын күзәттеләр.
15 апрель көнне Шәмәрдән мәдәният йорты белгечләре балалар өчен Россия халыклары бердәмлеге елына багышланган «Родина и единство» исемле кызыклы әңгәмә үткәрделәр. ул балалар өчен күпмилләтле Ватаныбыз киңлекләре буйлап мавыктыргыч һәм якты сәяхәткә әверелде. Очрашу илебезнең чын көче һәм бөеклеге йөзләгән халыклар дуслыгында, аларның һәркайсы үзенең уникаль традицияләрен, телен һәм үзенчәлекле мәдәниятен саклый, дигән рухи әңгәмәдән башланды. Танып-белү өлеше әкрен генә мавыктыргыч уен марафонына әверелде: балалар төрле төбәкләрдәге халык уеннарында — Төньяк уеннардан алып көньяктагы җитезлек ярышларына кадәр-дәртләнеп катнаштылар, шатлык һәм команда рухы тәрҗемәсез һәркемгә аңлаешлы булуына инандылар. Чараның кульминациясе чын ритм бәйрәме булды-балалар бергәләп Россия халыклары биюләрен башкардылар, рус биюенең грациясен, татар биюенең дәртен һәм Кавказ көйләренең энергиясен үзләштерделәр. Милли образлар дөньясына шундый җанлы чуму яшь катнашучыларга сүздә түгел, ә эштә үзләрен бердәм бөек халыкның бер өлеше итеп тоярга ярдәм итте. Чара югары эмоциональ нотада тәмамланды, балалар күңелендә мөһим сабак калдырды: Безнең күптөрлелегебез — безнең байлыгыбыз, ә бердәмлек һәм үзара хөрмәт — тыныч һәм бәхетле киләчәкнең нигезе.
14 апрель көнне Шәмәрдән мәдәният йорты белгече Г.Х. Садыйкова сәламәтлекләре чикле балалар өчен Татарстан Республикасында хәрби һәм хезмәт батырлыгы елына багышланган «Страницы подвига и славы» тарихи сәгате үткәрде. Чарада балалар Бөек Ватан сугышының мөһим вакыйгалары, фашизмны җиңүгә зур өлеш керткән совет солдатларының һәм тыныч халыкның батырлыклары белән таныштылар. Белгеч исемнәре тарихта мәңгегә калачак геройлар турында, шулай ук фронтта һәм тылда хезмәт батырлыгының авыр вакытларда илгә нык торырга ярдәм итүе турында сөйләде. Тарихи сәгать барышында Ватаныбыз азатлыгы өчен көрәшкән кешеләрнең батырлыгын чагылдырган фотосурәтләр күрсәтелде. Балалар фикер алышуда актив катнаштылар, үз фикерләре белән уртаклаштылар һәм сораулар бирделәр, бу теманы тирәнрәк аңларга ярдәм итте. Моннан тыш, катнашучылар өчен иҗади биремнәр оештырылды: алар сугыш темасына рәсемнәр ясадылар һәм стена газетасы булдырдылар. Мондый алым балаларга ва турында күбрәк белергә генә ярдәм итмәде.
12 апрель-илебез тарихында үзенчәлекле көн. Бу көнне 1961 елда Юрий Алексеевич Гагарин космоста беренче кеше була, космос киңлеген үзләштерүдә яңа эра ача һәм тарихка Космонавтика көне буларак мәңгегә кереп кала. 12 апрель көнне Иштуган мәдәният йорты белгечләре " Алга, космик еракларга!»дип аталган уен-сәяхәт уздырдылар Чараның максаты-балаларның космос һәм космонавтлар турындагы күзаллауларын киңәйтү. Уен ни өчен нәкъ менә 12 апрель Космонавтика көне дип саналуы һәм бу көннең нинди мөһим вакыйгалар белән бәйле булуы турындагы әңгәмәдән башланды. Алып баручы балаларга кешенең космоска беренче очуы турында аз билгеле фактлар, шулай ук Юрий Гагарин тормышыннан кайбер кызыклы мизгелләр турында сөйләде. Аннары балалар бик теләп викторинада катнаштылар, анда алар космос, күк җисемнәре һәм космонавтлар турындагы белемнәрен күрсәттеләр. Алар сорауларга җавап бирделәр, уенда сүзләр төзеделәр һәм «Әкияти йолдызлы кроссворд»ка җавап бирделәр. Уен азагында поделка ясадык. Чара кызыклы узды, һәм балалар космик фән өлкәсендә үз белемнәрен киңәйтә алдылар.
12 апрель көнне безнең ил Космонавтика көнен билгеләп үтә. Без бу датаны хәтерлибез һәм горурланабыз, нәкъ менә безнең ил беренче тапкыр космосны яулады. Әлеге истәлекле датаның 65 еллыгы кысаларында Олыяз мәдәният йорты мөдире «Тылсымлы пумала» рәсем ясау буенча мастер-класс үткәрде. Катнашучылар космосны үзләштерү тарихы, кешенең космоска беренче очышы турында таныштылар. Космонавтика белән бәйле күп кенә яңа фактлар белде катнашучылар, инде булган белемнәрен ныгыттылар. Рәсем буенча дәрес "Космос турында минем фонтазия" шигаре астында узды. Балаларның космос темасына рәсем ясарга яратуы - бу бәхәссез факт. Космос - шундый мавыктыргыч һәм серле!
Балалар, үзләрен чын рәссамнар итеп күз алдына китереп, кул чуклары һәм буяуларга тотындылар. Бу көнне катнашучыларның фантазияләре кәгазьдә җанланып китте, ә кыю ракеталар моңарчы күрелмәгән галактикаларга каршы омтылдылар, бөтен эшләр искиткеч якты булып чыкты. Бу космос, сәнгать һәм фантазия дөньясына чын сәяхәт иде!
12 апрель көнне Олы Нырты авыл мәдәният йорты һәм китапханә хезмәткәрләре Космонавтика көненә багышланган «Космоска юл» исемле уен-сәяхәт үткәрделәр.
Космос һәрвакыт кешелек дөньясының иң дулкынландыргыч табышмакларның берсе булды һәм булып кала бирә.
Космонавтикада кешенең космоска беренче очышы вакытыннан күп нәрсә үзгәрде, әмма космос темасы кешеләргә кече яшьтән үк кызыклы булды.
Уен-сәяхәттә катнашучылар космик станцияләр буйлап космик сәяхәт ясадылар. Уен башланыр алдыннан балалар кешенең космосны үзләштерүе, Юрий Гагарин турында мәгълүмат тыңладылар. Аннары ракеталар ясап, Кояш системасы планеталарына юл тоттылар. Һәр планетада аларны сынаулар көтте: шифрланган хат, табышмаклар, «әйләндергечләр», сораулар. Алар планеталар турында бик күп яңалыклар белделәр. Станцияләрдә биремнәрне балалар ышаныч белән үтәделәр. Көчле фикер алышулар, дөрес яки төгәл булмаган җаваплар, фаразлар - болар барысы да эзләү атмосферасын тудырды.
Чарадан балалар күтәренке кәеф һәм "космик" татлы призлар алдылар
11 апрель көнне, Түбән Кама шәһәрендә яшәп, иҗат итүче якташыбыз, авылдашыбыз- Рушания апа Габбасованың "Сирень чәчәге" дип аталган яңа китабы басылып чыгу һәм матур юбилее уңаеннан "Кеше күңеле-ул бер галәм " дип исемләнгән әдәби- музыкаль кичә булып узды. Олы Нырты мәдәният йорты мөдире һәм китапханәче әлеге җылы очрашуда катнашып, авторга иҗади уңышлар теләделәр. Рушания апа Габбасова Түбән Кама шәһәренең" Кама таңнары"әдәби берләшмәсе әгъзасы.Шәһәр,муниципаль район мәгарифенең ветераннар Советы рәисе, шигырьләр җыентыклары авторы.Аның сүзләренә иҗат ителгән җырларның саны да көннән-көн арта бара. Олы Нырты авылы тарихы турында язылган"Актым чишмә буенда" дип аталган әдәби-документаль китабында авылдашларыбыз турында бик җылы, матур истәлекләр тасвирлана.Әлеге җылы очрашу авылдашыбызның иҗатына соклану, горурлану хисләрен тагында арттырды.
12 апрель көнне Сулэ авыл клубында "минем галэм" мәгълүмат сәгате узды. Алып баручы космонавт өчен космостагы бик катлаулы шартлар турында сөйләде. Бу очу процессында зур физик йөкләнешләр һәм авырлыксызлык халәте, шулай ук ачык космоска чыкканда супер түбән температуралар. Өшүдән саклану өчен, космонавтны скафандрга кидерәләр, ул өстәвенә кешене кислород белән тәэмин итә. Алып баручыларның хикәясе беренче космонавт һәм космик корабль фотосурәтләре, Кояш системасы планеталарының, йолдызлы күкнең һәм космик корабльдән Юрий Гагарин күргән Гүзәл планетабызның якты һәм матур сурәтләре белән үрелеп барды.
Бүген, 12 апрельдә, илдә кешенең беренче тапкыр космоска очуына 65 ел тулуны бәйрәм итәләр. Нәкъ менә шушы көнне, 65 ел элек, Юрий Алексеевич Гагарин кешелек тарихында беренче космик очыш ясаган. «Восток» корабында рус Герое 1 сәгать 48 мин та җир шарын әйләнеп чыга. Катнашучылар өчен мастер-класс әнә шундый сүзләр белән башланып китте. Аннары балалар иҗади процесска - очу аппараты ясауга керештеләр.
Балалар төсле кәгазь һәм картоннан космоста ракета ясадылар. Кул астындагы гади материаллар, чиксез фантазия, һәм менә балаларның гадәти булмаган, креатив эшләнмәләре әзер! Һәркем үзе, мөстәкыйль рәвештә космоска очу өчен үз ракетасын ясады. Балалар аларны төрлечә «Планета», «Йолдыз», «Ай», «Платон», «Шәрык» һ. б. дип атадылар. Карагыз әле, малайлар һәм кызлар үз эшләренә күпме иҗат һәм тырышлык куйдылар! Без бик тату эшләдек. Кирәк нәрсә килеп чыкты: машина да, конфет та түгел, чын ракета!
9 апрель көнне Иштуган мәдәният йортында «Җырлап яшәлгән гомер»дигән юбилей кичәсе булып узды. Саба районы һәм авыл халкы яраткан Иванова Светлана халык мәдәниятен һәм гореф-гадәтләрен яратуның ачык үрнәге булып тора. Кечкенәдән үк ул авыл клубында чыгыш ясый башлый, радиодан җырлар тыңлап өйрәтә, профессиональ артист булырга тели. 1999 елда Алабуга мәдәни-агарту училищесын уңышлы тәмамлап, Светлана мәдәни-ял итү эшчәнлеген оештыручы вазыйфасында мәдәният белгече була. 26 ел дәвамында Иванова Светлана Иштуган мәдәният йортының «Тюрагай» удмурт фольклор коллективы җитәкчесе булып тора.Җырчы һәрвакыт сәхнәдә, иҗади кешеләр һәм яраткан тамашачылар арасында. Ул үз коллективы белән һәрвакыт игътибар үзәгендә, төрле дәрәҗәдәге конкурслар һәм фестивальләр лауреатлары. Сәхнәдән юбилярга бик күп теләкләр әйтелде, кичә кунаклары бүләкләр алып килделәр. Котлау сүзләре белән Иштуган авыл җирлеге башлыгы Д.М. Гайнетдинов, «ТР Саба районы удмуртларының милли-мәдәни автономиясе» җитәкчесе макаров А.В.,Х. Тимербаев җитәкчелегендәге "Саба чишмәләре"иҗат коллективы, туганнары, авылдашлары чыгыш ясады.Чарада шулай ук Татарстан Республикасыннан чакырылган коллективлар катнашты: «Сактон»удмурт халык фольклор ансамбле(Кукмара районы), «Рябинушка»рус халык ансамбле(Теләче районы Ачы авылы), «Мирас»татар фольклор коллективы(Саба районы ,Кече Шинар мәдәният йорты), «Нардуган»керәшен этнографик коллективы( Субаш авылы ,Теләче районы), «Умырзая»татар фольклор коллективы(Иштуган мәдәният йорты) .Чара оештыручыларга, кичә кунакларына рәхмәт сүзләре һәм юбиляр Иванова С.С. белән чәчәкләр һәм бүләкләр арасында фотосессия белән тәмамланды.